Εκθέσεις

Πολεμικό Μουσείο

«Τοίχος – Τείχη, Ίχνη και Σκιές»

Διάρκεια Έκθεσης: 25 Οκτωβρίου – 9 Νοεμβρίου 2025

Υψώνοντας τοίχους / Γκρεμίζοντας τείχη:

το όριο ως σημείο εικαστικής έμπνευσης και δημιουργίας

Πόσες ερμηνείες μπορεί να πάρει μια λέξη και τι εξέλιξη μπορεί να έχουν αυτές; Αντικρίζοντας τον τοίχο του δωματίου κάποιος μπορεί να νιώσει προστασία και θαλπωρή, καθώς το σύνολο των τοίχων συνιστούν το σπίτι και κατ’ επέκταση περικλείουν τον προσωπικό μας χώρο. Οι τοίχοι αυτοί φέρουν την προσωπική μας σφραγίδα· από τις αφίσες των εφηβικών μας χρόνων, στα κάδρα της ενήλικης ζωής μας, μέχρι και το χρώμα που επιλέγουμε να τους ντύσει. Ταυτόχρονα, όμως, ο τοίχος μπορεί να γίνει σύμβολο περιορισμού, όπως βιώθηκε από όλους μας κατά την περίοδο της πανδημίας ή όπως βιώνεται από έναν φυλακισμένο που μετρά αντίστροφα τις μέρες ως την ελευθερία. Ο τοίχος λειτουργεί και ως μνήμη: στα μισογκρεμισμένα ερείπια του αστικού παρελθόντος, στις φθαρμένες επιφάνειες που κουβαλούν ίχνη μιας άλλης ζωής, η οποία σβήνει αργά κάτω από τη φθορά του χρόνου. Η τέχνη έχει επανειλημμένα στραφεί σε αυτή τη θεματική. Από τον Πέτρο Ζουμπουλάκη και την οικοδομική άνθηση της Αθήνας στα τέλη της δεκαετίας του 1960, στους τοίχους του Βλάσση Κανιάρη κατά την Επταετία, μέχρι τις αιχμηρές τοιχογραφίες του Banksy και τα υλικά πειράματα της Ρένας Παπασπύρου. Ακόμα και τα frottage των σουρεαλιστών, όπως του Max Ernst, έδωσαν νέα ζωή στις αδρές επιφάνειες των τοίχων, ενώ οι φράχτες και οι τοίχοι των παλιών σπιτιών, φορτωμένοι με υγρασία, σκιές και φυτά, μεταμορφώνονται σε φυσικούς καμβάδες του χρόνου.

Στην άλλη πλευρά, τα Τείχη εμπεριέχουν εκ των πραγμάτων την έννοια του ορίου. Κυριολεκτικά, προστατεύουν αλλά ταυτόχρονα διαιρούν. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, οι συγκρούσεις γύρω από τα όρια υπήρξαν αιτία αιματοχυσίας και ξεριζωμών. Η επικαιρότητα των πολέμων και του προσφυγικού ζητήματος υπενθυμίζει πως τα τείχη, πραγματικά και συμβολικά, εξακολουθούν να καθορίζουν τις ζωές μας. Ωστόσο, η τέχνη, ως μέσο κοινωνικού σχολιασμού, βρίσκει τρόπους να μιλήσει για τη φρίκη και την απώλεια: από τη Guernica του Picasso μέχρι τις εικαστικές εγκαταστάσεις του Ai Weiwei. Τα Τείχη, όμως, δεν είναι μόνο εξωτερικά. Είναι και οι αόρατοι μηχανισμοί του ψυχισμού μας, οι άμυνες απέναντι στην κακοποίηση ή την απόρριψη, οι σιωπές και οι αποστάσεις στις ανθρώπινες σχέσεις. Η προσπάθεια υπέρβασής τους, η διάθεση να «σπάσουμε» τα εσωτερικά μας εμπόδια για χάρη της συντροφικότητας και της επικοινωνίας, φωτίζει τη δημιουργική και ελπιδοφόρα πλευρά της λέξης.

Σε αυτό το πλέγμα νοημάτων στηρίχθηκε και η νέα θεματική δουλειά της ομάδας ΡΟΗ22, που ωρίμασε μέσα από δύο χρόνια καλλιτεχνικής διερεύνησης. Οι καλλιτέχνες της ομάδας, με διαφορετικά υλικά, ύφος και ερμηνείες, παρουσιάζουν ένα μωσαϊκό έργων που αποτυπώνουν το όριο ως πηγή έμπνευσης και δημιουργίας.
Η Μαρίνα Βλαχάκη παρουσιάζει μια πολιτεία που οι τοίχοι των κτηρίων σχηματίζουν ένα ιδιότυπο φρούριο. Μια μάζα ενωμένη αλλά και διακριτά χωριστή που αποτυπώνει την αίσθηση της πολυμορφίας των πόλεων.
Η Αγγελική Γαλανοπούλου επιλέγει να ασχοληθεί με το θέμα του τοίχου. Ο κίτρινος τοίχος του ατελιέ, πίσω από τον νιπτήρα που καθαρίζονται οι παλέτες και τα πινέλα, δίνει την αφορμή για την γέννηση της έμπνευσης.
Η Φούλα Θαλασσινού με τον τοίχο της και το σαλιγκάρι παίζει με τις υφές και την ψευδαίσθηση της τρισδιάστατης εικόνας. Το ξεφλουδισμένο χρώμα του τοίχου γίνεται αιτία για ένα παιχνίδι με το χρώμα από την ζωγράφο.
Πιστή στο αγαπημένο της τοπίο, η Κατερίνα Θεοδώρου δίνει δύο έργα που ισορροπούν ανάμεσα στην παραστατικότητα και τον συμβολισμό. Στο πρώτο, ο τοίχος ενός παλιού σπιτιού αναδεικνύεται σε κύριο θέμα και αποκαλύπτει τη σχεδιαστική της δεξιοτεχνία. Στο δεύτερο, εμπνευσμένο από τα «Τείχη» του Καβάφη, μια ακανόνιστη πολιτεία αναδύεται στο βάθος, ενώ η μορφή του ποιητή κυριαρχεί στο πρώτο επίπεδο.
Πιστή στην παραστατική ζωγραφική είναι και η Πέγκυ Καλογεροπούλου. Με ένα αστικό τοπίο στο πρώτο της έργο, δίνει με ενδιαφέρον τις ρωγμές του σπασμένου τσιμέντου σε πρώτο πλάνο ενώ το δεύτερό της έργο φέρει έντονη συναισθηματική φόρτιση. Η Πράσινη Γραμμή της Κύπρου, με το γκράφιτι «Κύπρος Γη Ελλήνων» και τα συρματοπλέγματα στο πάνω μέρος συνθέτουν ένα όριο που ταυτόχρονα είναι και μια διαμαρτυρία.
Με δύο έργα συμμετέχει και η Λένα Καφαντάρη. Όπως και η Θαλασσινού, παίζει με τις υφές στον τοίχο πάνω στον οποίο απλώνεται ένας κισσός στο πρώτο της θέμα. Στο δεύτερό της έργο, τις Σκιές, » αποκαλύπτουν μια μυστηριακή ανθρώπινη παρουσία που υπονοείται παρά δηλώνεται ευθέως.
Ο Μάνος Κορδάκης με το Νυχτερινό του, μας παρουσιάζει την Ακρόπολη και τα τείχη της με το λευκό μάρμαρο να έρχεται σε έντονη αντίθεση με το σκοτεινό της νύχτας. Στο Εμπόδιό του, πιο εννοιολογικός, υψώνει ένα φράγμα όπου τα έντονα χρώματα έρχονται σε αντίθεση με τις τρύπες και το κόκκινο που προβάλει από αυτές.
Αφαιρετική και η Τατιάνα Κωνσταντινίδου, δίνει δύο έργα που υποδηλώνουν το θέμα αλλά αφήνουν σε μεγάλο βαθμό τον θεατή να συμπληρώσει αυτό που βλέπει. Η έντονη χρήση χρώματος δημιουργεί εντάσεις και συναισθηματικούς συνειρμούς οδηγώντας σε μια ψυχογραφική ανάλυση του θέματος.
Η Ελένη Μαραγκουδάκη παραδίδει ένα παραθαλάσσιο εξωτικό τοπίο της Ανατολής. Στον πίνακα διακρίνεται ένας μεγάλος τρούλος σε ανατολίτικο ύφος, διακοσμημένος με πράσινες λωρίδες και καλλιγραφία, που θυμίζει ισλαμική αρχιτεκτονική. Δίπλα του υψώνεται ένας πιο αφηρημένος πύργος, ενώ χαμηλότερα φαίνονται μικρά κτίσματα σε ζεστές αποχρώσεις, σαν μέρος μιας φανταστικής πόλης.
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έργα της Λιάνας Μέρμηγκα. Αφορμή για την πρώτη της θεματική παίρνει από το Μουσείο της Ακρόπολης. Εκεί ζωγραφίζοντας τον τοίχο, μας δίνει μια εξαιρετική αποτύπωση της πίσω όψης της Καρυάτιδας. Στο δεύτερό της έργο, η Μέρμηγκα ζωγραφίζει το Ανάκτορα του Μίνωα. Το έργο της χαρακτηρίζεται από ζωηρό, καθαρό χρώμα και έντονα περιγράμματα καθώς και αγάπη για την περιγραφή.
Ένα πορτραίτο είναι η αφορμή για τον Δημήτρη Παπανικολάου ώστε να αποτυπώσει τον τοίχο πίσω από αυτό. Μπροστά από την ουδέτερη λευκή επιφάνεια, σε έναν μαύρο καναπέ, κάθεται σταυροπόδι ένας άντρας. Η άνετη στάση του, και το τρόπος που ακουμπάει το χέρι στο κεφάλι δίνει μια χαλαρότητα και εξοικείωση με τον ζωγράφο.
Η Μαριέττα Πεπελάση επίσης ασχολείται με την επιφάνεια ενός τοίχου. Η αποτοίχιση του σοβά, η έννοια της φθοράς και της παλαιότητας οδηγεί σε ενδιαφέροντες χρωματικούς συνδυασμούς και σε μια οπτική ψευδαίσθηση της τρίτης διάστασης στον καμβά.
Η Βασιλική Ραγκούση εμπνέεται από το Ποίημα ενός Φυλακισμένου και δημιουργεί ένα κελί, στον τοίχο του οποίου γράφει τους στίχους. Το κελί αυτό είναι άχρονο, μπορεί να είναι στο σήμερα, μπορεί και στο παρελθόν. Η ζωγράφος χαράσσει πάνω στην επιφάνεια του τοίχου και το δικό της όνομα μαζί με την ημερομηνία κατασκευής του κάνοντάς τα κομμάτι του έργου.
Με ένα έντονα αντιπολεμικό έργο συμμετέχει η Μαρία Σιγάλα. Ένα παιδί καθισμένο στο έδαφος, με σκισμένα ρούχα, βρώμικο και εξαντλημένο, που δείχνει σοκαρισμένο και καταβεβλημένο από την καταστροφή γύρω του. Στο φόντο φαίνονται κατεστραμμένα κτήρια, μισογκρεμισμένοι τοίχοι και σκόνη που γεμίζει τον αέρα, δημιουργώντας μια αποπνικτική ατμόσφαιρα.
Η Νάνσυ Φλόκα δημιουργεί δύο έργα, ένα για την κάθε έννοια που πραγματεύεται η έκθεση. Το αστικό τοπίο του Ψυρρή, με τα κτήρια να έχουν μουντές αποχρώσεις του μπεζ και του γκρι, με εμφανή σημάδια φθοράς, δημιουργώντας μια αίσθηση παλαιότητας και καθημερινότητας, έρχεται σε αντίθεση με τον γαλάζιο ουρανό και την ελαφριά του αίσθηση. Στο δεύτερο έργο, απλώνεται ο αρχαιολογικός χώρος της Ακροκορίνθου με το εντυπωσιακό της τείχος. Εδώ η αίσθηση είναι πιο ανάλαφρη, με την περιηγητική ματιά της ζωγράφου να αποδίδει σε λεπτομέρεια το τοπίο.
Στον ίδιο τόνο κινείται και η Ειρήνη Φλώρου με την Καστροπολιτεία το σούρουπο. Το φως του δειλινού αγκαλιάζει τα τείχη, δημιουργώντας μια ποιητική ατμόσφαιρα που αποδίδει την αίσθηση του χρόνου που κυλά και ταυτόχρονα μένει μετέωρος πάνω στα πέτρινα όρια. Η Φλώρου, με λεπτές χρωματικές μεταβάσεις, καταφέρνει να δώσει την ηρεμία της στιγμής αλλά και το βάρος της ιστορικής μνήμης.

Οι τοίχοι και τα τείχη, είτε ως υλικές κατασκευές είτε ως συμβολικά όρια, φέρουν ιστορίες και μνήμες. Μέσα από τη διαφορετικότητα των έργων, οι καλλιτέχνες δεν καταθέτουν απλώς εικόνες, αλλά μια βαθύτερη πρόσκληση: να κοιτάξουμε τα δικά μας όρια, προσωπικά και συλλογικά. Να αναρωτηθούμε ποια τείχη χτίζουμε για να προστατευτούμε και ποια τολμούμε να γκρεμίσουμε για να συναντήσουμε τον Άλλον. Η ομάδα ΡΟΗ22 μάς υπενθυμίζει ότι αυτά τα όρια δεν είναι ποτέ ουδέτερα. Μπορούν να γίνουν τόποι προστασίας, αλλά και πνιγηρά σύνορα· να αποτυπώσουν την ομορφιά της φθοράς, αλλά και τη φρίκη του πολέμου· να γεννήσουν αίσθημα απομόνωσης, αλλά και την ανάγκη για υπέρβαση. Η έκθεση γίνεται έτσι ένας χώρος διαλόγου. Ένας τόπος όπου η τέχνη δεν δίνει έτοιμες απαντήσεις, αλλά μας καλεί να σταθούμε μπροστά στους τοίχους, πραγματικούς ή εσωτερικούς, και να αποφασίσουμε αν θα τους αφήσουμε να μας περιορίσουν ή αν θα τους μετατρέψουμε σε αφετηρία για ελευθερία και δημιουργία.

Βένια Παστάκα
Ιστορικός Τέχνης

Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά

«Ήχος της θάλασσας»

Διάρκεια Έκθεσης: 26 Μαΐου – 31 Μαΐου 2025

Το να πιάσεις το άπιαστο:

Η απεικόνιση της θάλασσας και η ΡΟΗ22

Αποτελεί κοινό τόπο στην ιστορία της ζωγραφικής, πως από τα πιο δύσκολα στοιχεία για να απεικονίσει κάποιος είναι αυτά του αέρα και της θάλασσας. Η διαρκής κίνηση στην οποία βρίσκονται και τα δύο τα καθιστούν σχεδόν αδύνατο να αποτυπωθούν χωρίς να φανεί το αποτέλεσμα ξύλινο και στατικό. Ο μεγαλύτερος θαλασσογράφος του 19ου αιώνα, ο Ιβάν Αϊβαζόφσκι, επέλεγε να μην ζωγραφίζει ποτέ εκ του φυσικού, ακριβώς διότι θεωρούσε απίθανο να καταφέρει να αιχμαλωτίσει μια θαλασσινή σκηνή την ώρα που αυτή εξελισσόταν και δημιουργούσε τα έργα του στην ασφάλεια του εργαστηρίου του χρησιμοποιώντας την τεχνική της λαζούρας, των αλλεπάλληλων λεπτών στρωμάτων χρώματος για να αποδώσει την διαφάνεια των υδάτων.

Ο Πειραιάς όμως, είναι ταυτισμένος με τη θάλασσα και μια έκθεση που λαμβάνει χώρα σε αυτόν δεν θα μπορούσε να μην την έχει ως κύριο θέμα της. Πόσο μάλλον όταν η έκθεση αυτή πραγματοποιείται στα πλαίσια των Ημερών Θάλασσας, ενός θεσμού που μετρά 11 χρόνια και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά γεγονότα της πόλης. Άλλωστε η καλλιτεχνική ομάδα, η ΡΟΗ22, φέρει ήδη από το όνομά της το στοιχείο της αέναης κίνησης που εμπεριέχεται στο υδάτινο στοιχείο. Έτσι, αναπόφευκτα η έκθεση που πραγματοποιείται στον υπέροχο χώρο της Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιά δεν θα μπορούσε να έχει άλλη θεματική από το θαλασσινό τοπίο. Η ΡΟΗ22 αποτελείται από μια ομάδα καλλιτεχνών που πρώτο – συναντήθηκαν σε ένα εργαστήριο ζωγραφικής και έπειτα από κοινή πορεία μαθητείας, αποφάσισαν να ενώσουν τις διαφορετικές εικαστικές τους ταυτότητες δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σύνολο. Για την έκθεση που φιλοξενείται στην Πινακοθήκη Πειραιά, η ομάδα κατέληξε στον τίτλο της μέσα από την ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη αντλώντας από τη γλώσσα του το βάθος και την ευαισθησία που χαρακτηρίζουν τη θαλασσινή θεματολογία. Ο τίτλος της έκθεσης, “Ήχος της Θάλασσας”, εκφράζει τη μουσικότητα του θαλασσινού τοπίου, τον ήχο των κυμάτων, τον άνεμο που σμιλεύει την επιφάνεια του νερού και τον παφλασμό που γίνεται συνοδεία στη ζωή των ανθρώπων που ζουν κοντά της. Τα έργα που παρουσιάζονται αποτυπώνουν αυτή την ηχητική διάσταση της θάλασσας μέσα από διαφορετικές τεχνικές και προσεγγίσεις, αναδεικνύοντας τόσο τη ρεαλιστική όσο και τη συμβολική της υπόσταση.

Η Μαρίνα Βλαχάκη, έχει μέσα της τον Πειραιά αφού ζει και εργάζεται σε αυτόν. Στο έργο της η θάλασσα απαντάται συχνά άλλοτε ήρεμη, άλλοτε ταραγμένη, πάντα όμως με μια ποιητική διάθεση που αναδεικνύει τις εναλλαγές της. Οι πινελιές της αποτυπώνουν τη ρευστότητα και τη δυναμική του νερού, μεταφέροντας στον θεατή την αίσθηση της κίνησης και του βάθους. Η δουλειά της χαρακτηρίζεται από μια βαθιά κατανόηση του θαλασσινού στοιχείου και μια συναισθηματική προσέγγιση που κάνει κάθε έργο της να μοιάζει με ζωντανή αποτύπωση της θαλασσινής ατμόσφαιρας. Η Φούλα Θαλασσινού, κινείται στα έργα της έκθεσης μεταξύ παραστατικής και αφηρημένης ζωγραφικής θέλοντας να αναδείξει το βάθος τους χρωματισμούς και τη γαλήνη των υδάτων. Με τις χρωματικές της επιλογές και τη χρήση υφών, επιδιώκει να αποδώσει την ηρεμία και την ησυχία του θαλάσσιου τοπίου, μεταφέροντας στον θεατή την αίσθηση της γαλήνης και της εσωτερικής αρμονίας που το χαρακτηρίζει. Η Κατερίνα Θεοδώρου αποτυπώνει μνήμες αλλά και διαθέσεις. Στο έργο της, το νερό αναδεικνύεται σε έναν πολυδιάστατο χαρακτήρα: άλλοτε αναταράσσεται από την μηχανή του πλοίου που το διασχίζει, άλλοτε σκάει αφρισμένο πάνω σε βράχια, ενώ σε άλλες περιπτώσεις, είναι ήρεμο και γαλήνιο κάτω από τα γλαφυρά χρώματα της δύσης ή αναδεικνύει την ησυχία και τη στασιμότητα μιας λιμνοθάλασσας. Μέσα από τις εναλλαγές αυτές, η καλλιτέχνης φέρνει στην επιφάνεια τις πολλαπλές όψεις του υδάτινου κόσμου, από τη φόρτιση και τη δύναμη μέχρι τη γαλήνη και την ηρεμία, καλώντας τον θεατή να νιώσει τη διαφορετικότητα κάθε στιγμής. Το ίδιο συμβαίνει και στο έργο της Πέγκυς Καλογεροπούλου που αποτυπώνει τη δυναμική των κυμάτων καθώς και τα απειλητικά χρώματα μιας επερχόμενης καταιγίδας. Διαφορετική εντελώς είναι τα ιδιότυπα πορτρέτα των ψαριών της, που μοιάζουν να κολυμπούν σε ένα νερό, το οποίο μόνο υποδηλώνεται, με την αποτύπωση της αίσθησης του νερού να είναι ελάχιστη αλλά άμεσα αναγνωρίσιμη. Πιστή στην παραστατική ζωγραφική, η Λένα Καφαντάρη δημιουργεί νεκρές φύσεις με κοχύλια ή με ένα ψάρι, αποτυπώνοντας με εξαιρετική λεπτομέρεια τη φύση και τις οργανικές υφές τους. Αρκετά διαφορετική στην απόδοση της ταραγμένης θάλασσας, η ζωγράφος είναι πιο εξπρεσιονιστική, αναδεικνύοντας την ένταση και τη φόρτιση του υδάτινου τοπίου.

Ο Μάνος Κορδάκης, με τέσσερα έργα που θυμίζουν αφήγηση μικρών ιστοριών, επεξεργάζεται το θαλασσινό τοπίο από διαφορετική σκοπιά. Παίζοντας με τις υφές και τις αντιθέσεις, δημιουργεί έναν μοναδικό διάλογο μεταξύ φωτός και σκιάς, αναδεικνύοντας τις λεπτές ισορροπίες που χαρακτηρίζουν την ατμόσφαιρα παραθαλάσσιων τόπων. Κινούμενη στις τονικότητες του κίτρινου, η Τατιάνα Κωνσταντινίδου βυθίζει τα έργα της σε μια φαινομενική μονοχρωμία δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα γαλήνης και ηρεμίας. Η ζωγράφος αναδεικνύει μια ψυχογραφική αποτύπωση της θάλασσας, όπου το χρώμα γίνεται μέσο έκφρασης των συναισθημάτων και των εσωτερικών εκφάνσεων του τοπίου. Η ζωγραφική του Νεκτάριου Μαμάη υπήρξε πάντοτε βαθιά εσωτερική υπόθεση. Με μια έντονη εστίαση στο ψυχικό τοπίο και τις αθέατες πτυχές του ανθρώπινου κόσμου, ο καλλιτέχνης αποτυπώνει τον συναισθηματικό αντίκτυπο της θάλασσας και του περιβάλλοντος μέσα από ένα προσωπικό πρίσμα.  Η Ελένη Μαραγκουδάκη δημιουργεί μια εγκατάσταση από μικρά λυρικά τοπία, όπου κάθε έργο συνθέτει μια μοναδική και προσωπική αφήγηση. Με χρήση διακριτών τεχνικών, αποτυπώνει το θαλασσινό τοπίο μέσα από τη ματιά της, αποδίδοντας την ποίηση της φύσης με τρυφερότητα και ευαισθησία. Η ζωγραφική της Φλώρας Μάστρακα διατηρεί μια αίσθηση αμεσότητας. Μέσα από απλοποιημένες φόρμες και ευθύβολη εικαστική γλώσσα, δημιουργεί εικόνες που μοιάζουν να ξεπηδούν από τον αυθορμητισμό και τη φαντασία ενός ανεπιτήδευτου βλέμματος. Με μια πιο φωτεινή διάθεση και έντονα περιγράμματα, η Λιάνα Μέρμηγκα δημιουργεί έργα που αποτυπώνουν τη ζωή δίπλα στη θάλασσα. Μέσα από ζωηρά χρώματα και δυνατές γραμμές, αναδεικνύει την ενέργεια και την πληρότητα του θαλασσινού τοπίου, αποδίδοντας την αίσθηση της καθημερινής ζωής σε αρμονία με τη φύση. Με ένα εμβληματικό έργο, η Μαριέττα Πεπελάση αποτυπώνει τον παφλασμό των κυμάτων, δημιουργώντας μια αίσθηση έντασης και κίνησης. Με ελεύθερες και εκφραστικές πινελιές, η καλλιτέχνιδα αποδίδει τη δυναμική της θάλασσας που περιβάλλουν τις Κυκλάδες με έναν τρόπο που προκαλεί αίσθηση αναστάτωσης και δύναμης. Ο κυματισμός απασχολεί και το έργο της Βάσως Ραγκούση, όπου μέσα από ρεαλιστικές αποτυπώσεις και ζωντανά χρώματα, αναδεικνύεται η αέναη κίνηση της θάλασσας. Η Νάνσυ Φλόκα είναι άλλη μια καλλιτέχνης που αποδίδει το θαλασσινό τοπίο με διαφορετικές τεχνικές. Παραστατική όταν θέλει να αποδώσει μια παραθαλάσσια σκηνή, με έντονα χρώματα και λεπτομερή αναπαράσταση της φύσης, και πιο εξπρεσιονιστική όταν αποδίδει το νερό καθαυτό, καταφέρνει να μεταφέρει τη ρευστότητα και τη δυναμική του θαλάσσιου στοιχείου, ενώ παράλληλα αναδεικνύει την εσωτερική ένταση που δημιουργείται από την κίνηση του νερού. Τέλος, παραστατική και με μια περιγραφική διάθεση, η Ειρήνη Φλώρου αποδίδει το θαλασσινό τοπίο δίνοντας βάση στη λεπτομέρεια και την ατμόσφαιρα. Με τη χρήση ήπιων χρωμάτων και απαλών γραμμών, δημιουργεί εικόνες που αποπνέουν μια αίσθηση ηρεμίας και γαλήνης, αποτυπώνοντας την ομορφιά της θάλασσας και του φυσικού κόσμου γύρω από αυτήν.

Μέσα από την έκθεση, η ομάδα της ΡΟΗΣ22 προσκαλεί το κοινό να πλησιάσει τον υδάτινο κόσμο με μια νέα ματιά, να ανακαλύψει τους ήχους και τις εικόνες που κρύβει και να συνδεθεί πιο βαθιά μαζί του. Τα έργα ανοίγουν έναν διάλογο ανάμεσα στον άνθρωπο και το τοπίο, δημιουργώντας μια προσωπική εμπειρία για κάθε θεατή. Είναι μια ευκαιρία να σταθεί κανείς για λίγο, να απομακρυνθεί από τη βιασύνη της καθημερινότητας και να βρει ηρεμία και σκέψη μέσα στις εικόνες. Σε έναν Πειραιά που αλλάζει, η τέχνη υπενθυμίζει ότι πάντα υπάρχει χώρος για στοχασμό και σύνδεση.

Βένια Παστάκα
Ιστορικός Τέχνης

Τεχνοχώρος, Ιωάννινα

«Οι Όψεις του Οικείου»

Διάρκεια Έκθεσης: 4 Δεκεμβρίου 2024 – 11 Ιανουαρίου 2025

 Οι πολλαπλές εκφάνσεις της έννοιας του οικείου είναι το θέμα το οποίο πραγματεύεται η έκθεση της ομάδας Ροή22. Πρόκειται για μια ετερόκλητη ομάδα καλλιτεχνών, που τους ενώνει η κοινή τους μαθητεία κοντά στον καταξιωμένο ζωγράφο Γιώργο Ρόρρη καθώς και η πίστη και η αγάπη τους στην συλλογικότητα. Έχοντας ο καθένας την δική του ιδιαίτερη εικαστική γραφή, τα μέλη της ομάδας Ροή22 αφορμώνται από ένα κοινό θέμα, το οποίο θέτουν εξ αρχής προς συζήτηση και στη συνέχεια προχωρούν στην υλοποίησή του. Έτσι και εδώ, στην έκθεση της γκαλερί Τεχνοχώρος των Ιωαννίνων, αφορμή στάθηκαν όλα αυτά που θεωρούνται οικεία, ένα θέμα αρκετά ευρύ και πολυδιάστατο, το οποίο ενδείκνυται για πολλούς και διαφορετικούς τρόπους απόδοσης. 

Το οικείο αποτελεί μία σύνθετη έννοια που εκτείνεται από την καθημερινότητα μέχρι τον συναισθηματικό μας κόσμο και την αίσθηση ταυτότητας που φέρει ο καθένας από εμάς. Δεν περιορίζεται μόνο στο περιβάλλον, αλλά είναι βαθιά ριζωμένο στις ανθρώπινες σχέσεις. Αναπόσπαστο μέρος του οικείου είναι και ο χρόνος και η μνήμη. Πολλές φορές, η οικειότητα δεν βρίσκεται στο παρόν, αλλά σε αυτό που θυμόμαστε ή φανταζόμαστε. Οι αναμνήσεις μας είναι γεμάτες εικόνες του οικείου· στιγμές, πρόσωπα, τοπία και συναισθήματα που αφήνουν το αποτύπωμά τους. Τα έργα αυτά συχνά λειτουργούν ως μικρές αναδρομές στη μνήμη, αιχμαλωτίζοντας τη φευγαλέα φύση του χρόνου μέσα από τις λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Η τέχνη γίνεται έτσι ένας τρόπος να διατηρηθεί το παρελθόν, να επανασυνδεθούμε με αυτό ή και να ανακαλύψουμε πτυχές του που ίσως είχαμε ξεχάσει.

Το οικείο, στην πρώτη του ανάγνωση, βρίσκει την έκφρασή του στον χώρο που μας περιβάλλει. Οικείοι χώροι, όπως το σπίτι, ένα δωμάτιο – όπως τα εσωτερικά του Δημήτρη Παπανικολάου –  ή το τοπίο της παιδικής ηλικίας, λειτουργούν ως σταθερές σε έναν κόσμο που συνεχώς μεταβάλλεται. Το οικείο μπορεί να βρίσκεται σε γενέθλιους τόπους όπως αυτοί που συναντάμε στο έργο της Κατερίνας Θεοδώρου, της Ελένης Μαραγκουδάκη και της Αναστασίας Φλώκα ή στην επαφή με το υγρό στοιχείο που περιβάλλει τον κόσμο της Μαρίνας Βλαχάκη, της Ειρήνης Φλώρου. Οικεία είναι τα αντικείμενα τοποθετημένα με τάξη σε ένα τραπέζι, τα λουλούδια σε ένα βάζο, φρούτα και καρποί όπως στο έργο του Δημήτρη Παπανικολάου, της Μαριέττας Πεπελάση, της Βάσως Ραγκούση, της Λένας Καφαντάρη, της Μαρίας Σιγάλα, της Φλώρα Μάστρακα, της Γιούλης Φραντζέσκου και της Φούλας Θαλασσινού. Η οικειότητα βρίσκεται στην διατήρηση της παιδικότητας και της λαχτάρας του χριστουγεννιάτικου δέντρου της Λιάνας Μέρμηγκα, καθώς και στην γνώριμη γωνιά μιας πόλης, όπως αυτή που βρίσκουμε στο έργο της Πέγκυς Καλογεροπούλου. Οικεία είναι η αίσθηση των χρωμάτων που αφήνει η θέαση ενός ηλιοβασιλέματος, όπως αυτό που βλέπουμε στο έργο της Μαριέττας Πεπελάση. Ακόμα, οι ιδιαίτερες μορφές της Τατιάνας Κωνσταντινίδου, οι τόσο προσιτές και ταυτόχρονα απόμακρες, αιχμαλωτίζουν την έννοια του οικείου στη μεταξύ τους αλληλεπίδραση.

Από την άλλη πλευρά, το οικείο μπορεί και να είναι πηγή ασάφειας. Υπάρχουν στιγμές που αυτό που μας φαίνεται οικείο μπορεί να αποκτήσει ξαφνικά μια απόκοσμη, σχεδόν ανοίκεια διάσταση όπως στην ώριμη εικαστική γραφή του Νεκτάριου Μαμάη, στις γεωμετρίες του Μάνου Κορδάκη, στο μυστικιστικό δάσος της Φλώρας Μάστρακα και στις αφηρημένες φόρμες της Αγγελικής Γαλανοπούλου. Αυτή η διττή φύση εγείρει ερωτήματα για το πού τελειώνει το οικείο και αρχίζει το ξένο, και πώς αυτή η γραμμή μπορεί να μετατοπιστεί. Στην ζωγραφική, αυτό συχνά εκφράζεται μέσα από την αποδόμηση του οικείου, τη μετατροπή του σε κάτι αφηρημένο ή αινιγματικό, προκαλώντας τον θεατή να το δει με νέα ματιά και να δώσει τη δική του ερμηνεία.

Η παρούσα έκθεση αποσκοπεί στο να δημιουργήσει έναν γόνιμο διάλογο μεταξύ των έργων και του κοινού, για το πώς η έννοια αυτή μεταμορφώνεται σε έναν κόσμο που διαρκώς μεταλλάσσεται. Σε μια εποχή αστάθειας και αλλοτρίωσης, το οικείο επαναπροσδιορίζεται. Οι καλλιτέχνες καλούνται να αντιμετωπίσουν τη ρευστότητα αυτής της έννοιας, αποτυπώνοντας τις προκλήσεις που φέρνει η αλλαγή, αλλά και τις ευκαιρίες για σύνδεση και δημιουργία. Από την πλευρά του, ο επισκέπτης καλείται να αναλογιστεί τι είναι οικείο για τον ίδιο, πώς αυτό μπορεί να διατηρηθεί και να επαναπροσδιοριστεί σε έναν κόσμο που βρίσκεται σε διαρκή μετάβαση. Η διαφορετικότητα των έργων, τόσο από πλευράς εικαστικής απόδοσης όσο και από πλευράς θεματικής, συμβάλει στο να βρει κάθε ένα από αυτά τον δικό του αποδέκτη. Αυτό που έχει αποδοθεί ως οικείο μέσα από την ευαίσθητη ματιά των καλλιτεχνών, γίνεται πλέον κτήμα αυτού που το αντικρίζει αποκτώντας σημεία ταύτισης, καταλήγοντας τελικά στην απόδειξη πως η τέχνη, για ακόμα μια φορά, γίνεται το μέσο με το οποίο μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τον κόσμο που μας περιβάλλει, αλλά και να ανακαλύψουμε τη θέση μας μέσα σε αυτόν.

Βένια Παστάκα
Ιστορικός Τέχνης

H Ομάδα ΡΟΗ22 αποτελείται από 19 καλλιτέχνες οι οποίοι μαθήτευσαν κοντά στον επιφανή ζωγράφο Γιώργο Ρόρρη. Έχει πραγματοποιήσει εκθέσεις σε χώρους όπως ο Χώρος Τέχνης της Εθνικής Ασφαλιστικής «ΣΤΟart ΚΟΡΑΗ» και το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Η δουλειά τους έχει λάβει εξαιρετικές κριτικές από τον Τύπο και τους Τεχνοκριτικούς. Τα ονόματα των καλλιτεχνών είναι αλφαβητικά: Μαρίνα Βλαχάκη, Αγγελική Γαλανοπούλου, Φούλα Θαλασσινού, Κατερίνα Α. Θεοδώρου, Πέγκυ Καλογεροπούλου, Λένα Καφαντάρη, Μάνος Κορδάκης, Τατιάνα Κωνσταντινίδου, Νεκτάριος Μαμάης, Ελένη Μαραγκουδάκη, Φλώρα Μάστρακα, Λιάνα Μέρμηγκα, Δημήτρης Παπανικολάου, Μαριέττα Πεπελάση, Βάσω Ραγκούση, Μαρία Σιγάλα, Αναστασία Φλόκα, Ειρήνη Φλώρου, Γιούλη Φραντζέσκου.